ভয়েজাৰ-১: কণমানি মহাকাশযানখনৰ এক আশ্চৰ্যজনক কাহিনী

মার্কিন মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা নাছা  ই তৈয়াৰ কৰা ভয়েজাৰ ১

শ্ৰীমন্ত ভূঞা, জাৰ্মানী

আজি আপোনালোকক এখন সৰু গাড়ীৰ সমান অকণমানি মহাকাশযান এখনৰ বিষয়ে ক’বলৈ ওলাইছোঁ, যি মহাকাশৰ আটাইতকৈ গভীৰ আৰু আন্ধাৰ অংশৰ মাজেৰে ৪৯ বছৰ ধৰি উৰি গৈ আছে।

এই যানখন বহুত বছৰৰ আগতে, ১৯৭৭ চনৰ ৫ ছেপ্টেম্বৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। মার্কিন মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা নাছা (NASA) ই তৈয়াৰ কৰা এই যানখন ফ্লোৰিডাৰ কেপ ক্যানাভেৰাল (Cape Canaveral, Florida) ৰ পৰা উৎক্ষেপণ কৰা হয়। এই উৎক্ষেপণৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্যে আছিল মাত্ৰ চাৰি বছৰৰ বাবে ই যাতে বৃহস্পতি আৰু শনি গ্ৰহৰ ওচৰেৰে উৰি গৈ সেই গ্ৰহ দুটাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিব পাৰে।

কিন্তু এই কণমানি মেচিনটোৱে সকলোকে আচৰিত কৰি দিলে! ই বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি কাম কৰিয়েই থাকিল আৰু আমাৰ সৌৰজগতৰ পৰিসীমা সম্পূৰ্ণৰূপে পাৰ হৈ বহু দূৰলৈ গুচি গ’ল। এইখনেই হৈছে ভয়েজাৰ ১ (Voyager 1), মানুহে সাজি উলিওৱা বস্তুৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দূৰত থকা বস্তু।

বৰ্তমান সময়ত ই আমাৰ পৰা ইমান দূৰলৈ গুচি গৈছে যে ই এক অবিশ্বাস্য ৰেকৰ্ড কৰিবলৈ ওলাইছে - ই এতিয়া পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১ পোহৰ-দিন (1 light-day) দূৰত্বত আছে! ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ই প্ৰায় ১৬ বিলিয়ন মাইল দূৰত আছে, আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ আটাইতকৈ বেগবান বস্তু ‘পোহৰ’ৰ এটা ৰশ্মিয়ে পৃথিৱীৰ পৰা এই মহাকাশযানখন পাবলৈ সম্পূৰ্ণ ২৪ ঘণ্টা সময় লয়।

পাৰমাণৱিক শক্তিচালিত মহাকাশযানঃ

ভয়েজাৰ ১ বৰ্তমান য’ত অৱস্থান কৰিছেগৈ, তাত বেলিটো কেৱল এটা সৰু, উজ্জ্বল তৰাৰ দৰেহে দেখা যায়। তাত সৌৰ পেনেল চলাবলৈ কোনো সূৰ্যৰ পোহৰ নাই। তেন্তে ই ৰেডিঅ’ মেচিনবোৰ চলাবলৈ শক্তি ক'ৰ পৰা পায়?

ই প্লুট’নিয়াম-২৩৮ (Plutonium-238) ব্যৱহাৰ কৰা এটা বিশেষ পাৰমাণৱিক বেটাৰী কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছে। এই পদাৰ্থটো লাহে লাহে ক্ষয় হোৱাৰ লগে লগে তাপ উৎপন্ন হয়, যাক মহাকাশযানখনে বিদ্যুতলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। প্ৰতি বছৰে ইয়াৰ শক্তি অলপ অলপকৈ কমি গৈ আছে, সেয়েহে নাছা (NASA)-ৰ বিজ্ঞানীসকলে শক্তি ৰাহি কৰিবলৈ ইয়াৰ কেমেৰা আৰু কম প্ৰয়োজনীয় হিটাৰবোৰ বন্ধ কৰি দিবলগীয়া হৈছে। বৰ্তমান ই কেৱল আটাইতকৈ প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিবোৰহে চলিবলৈ দি সম্পূৰ্ণ অন্ধকাৰৰ মাজেৰে উৰি আছে!

কোনো ষ্টিয়েৰিং বা ব্ৰেক নাইঃ

আচৰিত হ’বলগীয়া কথাটো হৈছে, ভয়েজাৰ ১-ক আগুৱাই যাবলৈ কোনো ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন নহয়। মহাকাশত কোনো বায়ু নাই, গতিকে বস্তুবোৰক বাধা দিবলৈ একোৱেই নাই। এবাৰ কিবা এটা বস্তু ঠেলি দিলে, ই চিৰদিনৰ বাবে গতি কৰি থাকে! ভয়েজাৰ ১ বৰ্তমান প্ৰতি ঘণ্টাত ৩৮,০০০ মাইল বেগেৰে আগবাঢ়ি আছে।

অৱশ্যে, ইয়াৰ এন্টেনাটো যাতে ঠিক পৃথিৱীৰ দিশতে থাকে, তাৰ বাবে ই এটা সৰু ইন্ধন টেংকৰ পৰা গেছৰ সৰু সৰু "ফু" (পাফ) ব্যৱহাৰ কৰে। ই কিন্তু লক্ষ্যহীনভাৱে ঘূৰি ফুৰা নাই; ই তৰাবোৰৰ মাজলৈ এটা নিখুঁত গাণিতিক পথ অনুসৰণ কৰি উৰি আছে।

বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ মাজেৰে এটা গুণগুণনিঃ

ভয়েজাৰ ১-ৰ ৰেডিঅ' সংকেত বৰ দুৰ্বল—প্ৰায় এটা সৰু ফ্ৰিজৰ বাল্বৰ সমান শক্তিৰ! ইয়াৰ সংকেত যেতিয়া পৃথিৱী পায়হি, তেতিয়া ই ইমান ক্ষীণ হৈ পৰে যে ই এটা হাতঘড়ীৰ বেটাৰীতকৈও বিলিয়ন গুণ দুৰ্বল হৈ পৰে।

নাছা-ই পৃথিৱীত থকা ডীপ স্পেচ নেটৱৰ্ক (Deep Space Network) নামৰ বিশাল চেটেলাইট ডিচ ব্যৱহাৰ কৰি এই সৰু মহাজাগতিক গুণগুণনিটো শুনে। যিহেতু ই আমাৰ পৰা সম্পূৰ্ণ এক পোহৰ-দিন দূৰত আছে, গতিকে বিজ্ঞানীসকলে আজি এটা বাৰ্তা পঠিয়ালে ভয়েজাৰৰ ওচৰ পাবলৈ ২৪ ঘণ্টা সময় লাগে, আৰু তাৰ উত্তৰটো পৃথিৱীলৈ ঘূৰি আহিবলৈ আন ২৪ ঘণ্টা সময় লাগে!

ভৱিষ্যতৰ বাবে এটা বাৰ্তাঃ

২০৩০ চনৰ প্ৰথমভাগত, ভয়েজাৰ ১-ৰ পাৰমাণৱিক বেটাৰীৰ শক্তি শেষ হৈ যাব আৰু ই সম্পূৰ্ণ নিস্তব্ধ হৈ পৰিব। ই এক মহাজাগতিক জাহাজৰ দৰে হৈ পৰিব, যি বিলিয়ন বছৰ ধৰি আমাৰ তাৰকাৰাজ্যত ওপঙি থাকিব।

ভয়েজাৰ ১ য়ে কঢ়িয়াই নিয়া গ'ল্ডেন ৰেকৰ্ড ডিচ্কখন

কিন্তু ভয়েজাৰ ১ যানখনে এটা বিশেষ উপহাৰ কঢ়িয়াই লৈ গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা 'গ'ল্ডেন ৰেকৰ্ড' (Golden Record) লগোৱা আছে—যিখন সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া এখন তামৰ ৰেকৰ্ড। ইয়াত ৫৫ টা ভাষাত শুভেচ্ছা বাণী, মেঘৰ গৰ্জন, তিমি মাছৰ গান আৰু পৃথিৱীৰ সুমধুৰ সংগীত বাণীবদ্ধ কৰা আছে। যদি লাখ লাখ বছৰৰ পিছত কোনো মহাকাশৰ এলিয়েনে ভয়েজাৰ ১ বিচাৰি পায়, তেন্তে এই গ'ল্ডেন ৰেকৰ্ডখনে তেওঁলোকক আমাৰ ধুনীয়া গ্ৰহটোৰ বিষয়ে বহু কথা ক'ব পাৰিব!

*************